Тифлопедагог Леонтий Самбикиндың тыуыуына 120 йыл

Мәкәрим Хөсәйен улы Төхвәтшин исемендәге һуҡырҙар өсөн Башҡортостан республика махсус китапханаһы абонементы махсус китапхана ҡунаҡтарына һәм ҡулланыусыларына тифлопедагог, РСФСР-ҙың атҡаҙанған уҡытыусыһы Л.Б. Самбикиндың тыуыуына 120 йыл тулыуға «Ай юбиляры» әҙәбиәтен тәҡдим итә.
Самбикин Леонтий Балалар улы 1905 йылдың 17 майында Харьков өлкәһе Изюм районының Райский ауылында тыуған.
1924 йылда Л.Б. Самбикин Мәскәү дәүләт физик культура үҙәк институты ҡарамағындағы тәжрибә мәктәбен тамамлай, унда дөйөм урта белемдән тыш фортепиано класы буйынса музыкаль белем ала.
Артабан Физик культура институтының беренсе курсына уҡырға ингәс, ауыр матди тормош шарттары арҡаһында уҡыуын ташларға һәм Мәскәү хеҙмәт йортона физкультура уҡытыусыһы булып эшкә инергә мәжбүр була.
1931 йылдың 21 мартынан Л.Б. Самбикин Мәскәү һуҡыр балалар институтында эшләй.
Леонтий Болеслав улы һуҡыр балаларға физик культура уҡытыу процесы менән ҡыҙыҡһына. Уның килеүенә тиклем Институтта физик тәрбиә һуҡырҙарҙы уҡытыу һәм тәрбиәләүҙең дөйөм системаһында ярҙамсы роль уйнай. Самбикин һуҡырҙар өсөн физик тәрбиә дөйөм педагогик процестың айырылғыһыҙ өлөшө булырға һәм айырым урын биләргә тейеш тип иҫәпләй.
Л.Б. Самбикиндың энергияһы һәм инициативаһы арҡаһында мәктәптә спорт менән шөғөлләнеү өсөн бик яҡшы база булдырыла, спорт залы йыһазландырыла, һуҡыр балаларҙы физик тәрбиәләү буйынса программалар һәм методик тәҡдимдәр эшләнә. Уҡыусылар һаулыҡ торошона ҡарап индивидуаль программалар буйынса шөғөлләнә. Балаларҙы һәр яҡлап үҫтереү өсөн тәжрибәле педагог Л.Б. Самбикин уҡыусыларҙы гимнастикаға ғына түгел, ә әҙерлек программаһына саңғы, коньки һәм еңел атлетиканы индерә. Ул һуҡырҙар өсөн ярыштарҙа тупты тауышҡа маҡсатҡа ырғытыуҙы һәм тынлы мылтыҡтан атыуҙы беренсе булып индерә.
Һуҡырҙарҙың физкультура хәрәкәте киң ҡолас ала.
Ул драма һәм физкультура түңәрәктәрен ойоштора. Уҡыусылар был түңәрәктәрҙә ҙур мауығыу менән шөғөлләнә. Драма түңәрәгендә ул рус классиктарының спектаклдәрен ҡуя. Спектаклдәргә бөтә декорацияларҙы үҙе башҡара, спектаклдәрҙә ҡатнашыусылар өсөн костюмдар ҙа тегә. Леонтий Болеславович ҡуйған һәр спектакль тамашасыларҙың һоҡланыуын тыуҙыра.
Физкультура түңәрәге дәрестәрендә Л.Б. Самбикин балаларҙы шул тиклем мауыҡтыра, улар күреү һәләтенең етешһеҙлеген онота: хәрәкәт ҡурҡыуын еңеп, бөтә күнегеүҙәрҙе ышаныслы башҡара һәм арауыҡта яҡшы ориентирлана. 1938 йылда ул урта мәктәп уҡытыусыһы исемен ала.
1941 йылда, Бөйөк Ватан һуғышы башланыу менән, Л.Б. Самбикин Ҡыҙыл Армия сафына мобилизациялана, элемтәселәр отрядында төрлө фронттарҙа һуғыша. «Ҡыҙыл йондоҙ» ордены һәм күп кенә хәрби миҙалдар менән бүләкләнә.
Демобилизациянан һуң 1946 йылдың мартында Леонтий Болеславович һуҡыр балалар Институтына ҡайта.
Был йылдарҙа Л.Б. Самбикин Рәсәйҙә һуҡыр балаларҙы физик тәрбиәләү буйынса тәүге уҡыу программаларын һәм уҡыу пландарын эшләй һәм РСФСР мәғариф Министрлығында күреү һәләте насар булған балалар өсөн мәктәптәргә физкультура дәрестәре индереүгә өлгәшә.
Ул һуҡыр балалар мәктәптәре өсөн физик тәрбиә буйынса «Һуҡыр балалар өсөн уйындар» тигән беренсе уҡыу-методик әсбап төҙөй. Был әсбапҡа Л.Б. Самбикин һуҡыр балалар өсөн 1-се мәктәп интернатында үткәргән 200-ҙән ашыу күсмә уйынды индерә.
Уның «Һуҡыр балалар өсөн уйындар», «Һуҡырҙарҙа физик тәрбиәләүҙе ойоштороу», «Һуҡыр балалар өсөн гимнастика буйынса күнегеүҙәр йыйынтығы» уҡыу-методик әсбаптары гимнастика, еңел атлетика, саңғы һәм конькиҙа йүгереү спорты, ишкәк ишеү һәм һуҡырҙар өсөн спорттың башҡа төрҙәре буйынса дәрестәр үткәреү өсөн методик тәҡдимдәр бирә. Л.Б. Самбикин һуҡыр кешеләр менән спорт эше уларҙың дөрөҫ физик формалашыуына, һауығыуына, ҡатыланыуына, ишетеү һәләтен үҫтереүенә, тиҙлегенә, етеҙлегенә һәм арауыҡта ориентирлашыуын яҡшыртыуына булышлыҡ итеүен иҫбатлай.
Л.Б. Самбикин талантлы спортсыларҙы тәрбиәләүгә ҙур иғтибар бүлә. Ул спорт гимнастикаһы һәм еңел атлетика буйынса секциялар ойоштора. Уның тәрбиәләнеүселәре илдә һәм сит илдәрҙә спорт ярыштарында уңышлы сығыш яһай һәм һәр ваҡыт призлы урындар яулай.
1964 йылда Л.Б. Самбикин «Һуҡырҙар мәктәбендә физик тәрбиә» уҡыу-методик әсбабын баҫтыра. Унда ул интернат-мәктәптә һуҡыр балаларҙы физик тәрбиәләү буйынса эш тәжрибәһен дөйөмләштерә.
1966 йылда Леонтий Болеславович Самбикин хаҡлы ялға китә. Әммә, үҙен насар тойһа ла, ул дөрөҫ торош, ышаныслы атлау, хәрәкәттәрҙе координациялау, арауыҡта ориентирлашыуҙы үҫтереү һәм һуҡыр баланың дөйөм физик үҫеше өсөн спорт күнегеүҙәрен башҡарыу алымдарын һәм ысулдарын ентекле тасуирлаған уҡыу-методик әсбаптар төҙөү өҫтөндә эшләүен дауам итә.
Шулай итеп, Л.Б. Самбикин 1-се мәктәп-интернатта һуҡыр балаларҙы физик тәрбиәләүҙе үҫтереүгә генә түгел, ә Ватан тифлопедагогикаһын үҫтереүгә лә ҙур өлөш индерә. Эшкә тулыһынса бирелеүе, фронт яралары йылдар үтеү менән уның һаулығын насарайта.
1970 йылдың 29 октябрендә оҙайлы һәм ауыр сирҙән һуң Леонтий Балалар улы Самбикиндың йөрәге туҡтай. Әммә Самбикин эшләгән һуҡырҙарҙы физик тәрбиәләү системаһы күреү һәләте боҙолған балалар өсөн бөтә Ватан махсус мәктәптәрендә уңышлы ҡулланыла. Һуҡырҙар араһында физкультура хәрәкәте традициялары ВОС-тың уҡыу-производство предприятиеларында ла үҫешен дауам итә.
Махсус китапхана фондынан баҫмалар тәҡдим ителә.
Самбикин, Л.Б. Игры для слепых детей [Шрифт Брайля]: изд. 2-е / Л.Б. Самбикин. - М.: Логос ВОС, 1981.
Самбикин, Л.Б. Человек, друг, учитель [Текст]: к 100-летию со дня рождения Л.Б. Самбикина /; сост. А.И. Сизова. - М., 2004. — 40 с.
Самбикин, Л. Б. Игры для слепых детей [Текст] / Л. Б. Самбикин. - 2-е изд. — М.: ВОС, 1979. - 279 с.