Һәҙиә Дәүләтшина ижады тураһында әҙәби сәғәт

Һуҡырҙар өсөн махсус китапханала башҡорт яҙыусыһы Һәҙиә Дәүләтшинаның тыуыуына 120 йыл тулыуға арналған "Башҡорт еренең бөйөк ҡыҙы" әҙәби сәғәте үтте.
Китапханасылар ҡунаҡтарға яҙыусының тормош һәм ижад юлы, уның шәхси тормошондағы эпизодтар хаҡында һөйләне.
Һәҙиә Дәүләтшина - башҡорт яҙыусыһы, патриотик йөкмәткеле хикәйәләр, повестар һәм романдар авторы. Репрессиялана һәм лагерҙарға һөргөнгә ебәрелә, үлгәндән һуң аҡлана.

Яҙыусы Һәҙиә Дәүләтшина башҡорт халҡының ғорурлығы һәм Совет Көнсығышында бөтә союз таныуын алған тәүге ҡатын-ҡыҙҙарҙың береһе. Һәҙиә Лотфулла ҡыҙының тормошо оҙаҡҡа бармай һәм ауыр була, әммә был ваҡыт эсендә ул вариҫтарына бай әҙәби мираҫ ҡалдыра. Әҙәбиәтсенең ҡыҙ фамилияһы Ильясова. 1905 йылдың 5 мартында Һамар губернаһында йәшәгән ярлы күп балалы ғаиләлә тыуған. Ҡыҙҙың атаһы бай алпауыттарға көнкүреш эшенә ялланып, аҡса эшләй.
Башланғыс белемде Һәҙиә күрше ауылда урынлашҡан мәҙрәсәлә ала. Аслыҡ һәм яҡшы кейем булмауға ҡарамаҫтан, тырыш уҡыусы бер дәрестән дә ситтә ҡалмай, белемгә ынтылышы шундай көслө була.
Илдә совет власы урынлаштырылғас, ҡыҙ революциянан һуң асылған мәктәптең бишенсе синыфына уҡырға инә. Юғары класс уҡыусыһы булараҡ, комсомолдар сафына инә һәм яңы хөкүмәтте һәм йәш илдең яңы курсын ихлас яҡлай. Ильясова, тик совет дәүләтендә генә ярлылыҡ, аслыҡ һәм ғәҙелһеҙлекһеҙ бәхетле тормош мөмкин, тип иҫәпләй.
Атаһы вафат булғас, Һәҙиә өлкән ҡыҙға ғаиләлә ҡала. Уның ҡулында ауырыу әсә һәм бәләкәй ҡустылары һәм һеңлеләре. Комсомол ағзаһы булыу һәм башланғыс белем алыу ҡыҙға күрше Диңгеҙбай ҡасабаһы мәктәбенә эшкә урынлашырға мөмкинлек бирә.
Ҡыҙыл хәрәкәт яҡлы булғанлыҡтан, Һәҙиә яңы власть идеяларын ярһып яҡлай, бының өсөн бер-нисә тапҡыр иҫке режим яҡлылар тарафынан саҡ үлтерелмәй ҡала.
1920 йылда активист Һамар педагогия техникумына уҡырға инә. Учреждениеның белем биреү программаһында рус телен һәм әҙәбиәтен өйрәнеүгә баҫым яһала. Был Ильясоваға Максим Горький һәм башҡа билдәле яҙыусыларҙың әҫәрҙәре менән танышырға мөмкинлек бирә.
Дәүләтшинаның беренсе әҫәрҙәре 1926 йылда донъя күрә. «Һылыуҡай пионерка» хикәйәһе яратҡан яҙыусыһы – Максим Горькийҙың ижадына, атап әйткәндә, уның билдәле «Әсә»романына дан була. Башҡорт телендәге әҫәр «Башҡортостан йәштәре»төбәк баҫмаһында баҫылып сыға.
Яҙыусының бөтә ижади биографияһы дауамында төп ярҙамсыһы, остазы һәм тәнҡитсеһе булып уның ире Ғөбәй тора, уның әҫәрҙәре уҡыусыларға оҡшай.
Дәүләтшинаның коллективлаштырыу ваҡиғалары тураһында «Айбикә» исемле тәүге повесы 1931 йылда баҫылып сыға. Әҫәр киң уҡыусылар даирәһенең байлығы булһын өсөн, автор уның рус теленә тәржемәһен үҙе башҡара һәм союздаш нәшриәттәренә ебәрә. Шулай итеп, башҡорт яҙыусыһы тураһында бөтә сикһеҙ совет иле белә.
1932 йылда Һәҙиә белемен дауам итә, Мәскәү редакция-нәшриәт институтының студенты була. Был уның икенсе повесы «Башаҡ тулҡыны»ның тыуған йылы була, ул совет хөкүмәтенә яңы, ғәҙел һәм туйған тормошо өсөн рәхмәт белдергән ябай башҡорт ҡатыны тураһында һөйләй.
Һәҙиә тарихта Беренсе совет яҙыусылары съезында башҡорт делегацияһы ағзаһы була. Унда уға Максим Горький менән шәхсән танышыу бәхете тейә. 1936 йылда ҡатын-ҡыҙ-әҙәбиәтсе был бөтә союз ойошмаһының өсөнсө съезында ҡатнаша. Ошо уҡ осорҙа Дәүләтшина Башҡорт АССР яҙыусылар союзына ҡабул ителә.
Уҡыуға ынтылыш яҙыусыны ғүмер буйы оҙатып йөрөй. Утыҙ йәшендә ул Тимирязев ис. Башҡорт педагогия институтына уҡырға инә. Уҡыу менән бер рәттән Һәҙиә проза яҙыуын дауам итә, һуңынан ул айырым йыйынтыҡ булып баҫылып сыға.
1937 йылда Ғөбәй Дәүләтшинды милләтселектә ғәйепләйҙәр һәм атып үлтереүгә хөкөм итәләр. Репрессияланған кешенең ҡатынын яҙыусылар ойошмаһынан сығаралар һәм биш йылға мордва холоҡ төҙәтеү лагерҙарына һөргөнгә ебәрәләр. 1942 йылда хикәйәләр һәм повестар авторын башҡорт ҡалаһы Бөрөгә, уҡытыу һәм әҙәби эшмәкәрлек алып барыуҙы тыйып, һөргөнгә ебәреләр.