ҺУҠЫРҘАР ӨСӨН БАШҠОРТОСТАН РЕСПУБЛИКА МАХСУС КИТАПХАНАҺЫ БАШҠОРТОСТАН РЕСПУБЛИКАҺЫНЫҢ ДӘҮЛӘТ БЮДЖЕТ МӘҘӘНИӘТ УЧРЕЖДЕНИЕҺЫ

Мәкәрим Хөсәйен улы Төхвәтшин исемендәге һуҡырҙар өсөн Башҡортостан республика махсус китапханаһында мәҙәниәт һәм сәнғәт өлкәһендә дөйөм милли әһәмиәттәге ижади проекттарға ярҙам итеү өсөн Рәсәй Федерацияһы Президентының «Уңайлы мәҙәниәт» онлайн-платформаһын булдырыу буйынса грантты ғәмәлгә ашырыу дауам итә.
Проект төрлө мәҙәниәт учреждениелары хеҙмәткәрҙәренә, мәҫәлән, китапханаларға, мәҙәниәт йорттарына, музейҙарға, күргәҙмә киңлектәренә, картиналар галереяларына йүнәлтелгән. Улар, Рәсәй ратификациялаған һаулыҡ мөмкинлектәре сикләнгән кешеләрҙең хоҡуҡтары тураһында конвенцияға ярашлы, йәмғиәттең социомәҙәни тормошонда ҡатнашыу хоҡуғын тәьмин итергә бурыслы.
Проектты тормошҡа ашырыу барышында октябрҙә Һаулыҡ мөмкинлектәре сикләнгән кешеләр менән эшләүҙең яңы күнекмәләрен һәм алымдарын үҙләштереүҙә ярҙам итеү өсөн Башҡортостан республикаһы мәҙәниәт учреждениеларының 100 хеҙмәткәре өсөн һөнәри практикум үткәреләсәк. Практикумда Башҡортостан республикаһында инвалидтар менән эшләүсе мәҙәниәт учреждениелары белгестәре ҡатнашасаҡ.
Программаны үҙләштереү һөҙөмтәһендә тыңлаусыларҙа төрлө һаулыҡ сикләүҙәре булған кешеләр өсөн социомәҙәни мөхит булдырырға мөмкинлек биргән профессиональ компетенциялар формалаштырыла.
«Асыҡ мәҙәниәт» платформаһында (сайтында) мәҙәниәт учреждениеларында мөмкинлектәре сикләнгән кешеләр менән эшләү һәм арзан мөхит булдырыу өсөн ҡулланылған төрлө алымдар, ысулдар һәм инструменттар тураһында мәғлүмәт йыйыу һәм системалаштырыу тормошҡа ашырыла. Сайттың яңылыҡтар һәм ваҡиғалар - мәҙәниәттә асыҡлыҡ һәм инклюзия өлкәһендәге көнүҙәк ваҡиғалар һәм яңылыҡтар; иң яҡшы тәжрибәләр - мәҙәниәт учреждениеларында, шул иҫәптән театрҙарҙа, музейҙарҙа, галереяларҙа һәм китапханаларҙа уңайлы мөхит булдырыу буйынса уңышлы миҫалдарҙы һәм кейстарҙы өйрәнеү; ресурстар һәм һылтанма материалдары - файҙалы ойошмаларға һылтанмалар, тикшеренеүҙәр һәм грант программаларына һ.б. белгестәр һәм ҡыҙыҡһынған граждандар өсөн уңайлы мәҙәниәт өлкәһендә киң ресурс.

Халыҡ-ара аҡ таяҡ көнө йыл һайын 15 октябрҙә билдәләнә. Был көн йәмғиәттең иғтибарын һуҡыр һәм насар күргән кешеләрҙең проблемаларына йәлеп итеү, шулай уҡ уларҙың социаль интеграцияһын күтәреү өсөн булдырыла.
Бөгөн махсус китапханала иҫтәлекле датаға арналған «Юҡҡа ғына ғибәҙәтханалар түгел» конференцияһы үтә. Осрашыуҙа ҡатнашыусылар араһында: Рәсәй Православие сиркәүе министрлығының хәйриә һәм социаль хеҙмәт буйынса синодаль бүлеге, Өфө епархияһының социаль бүлеге, Башҡортостан митрополияһының «Йәшә, ауыл» проекты, Бөтә Рәсәй һуҡырҙар йәмғиәтенең Башҡортостан төбәк бүлексәһе, бөтә Рәсәй Өфө һуҡырҙар йәмғиәтенең урындағы ойошмаһы һәм Башҡортостандағы «Аҡтырнаҡ» ярҙамсы эттәрҙең һуҡыр хужалары клубы. Бынан тыш, конференцияның ҡунағы – Башҡортостан республикаһының ғаилә, хеҙмәт һәм халыҡты социаль яҡлау министры урынбаҫары Арыҫланов Азат Марат улы.
Конференция программаһы бай һәм практик йүнәлешле булды. Ул китапхана буйлап экскурсиянан башланып китте. Унда китапхана диуарҙарын биҙәгән рәсемдәр күргәҙмәһе ҡаралған. Һуҡыр кешеләр менән грамоталы аралашыу һәм «Аҡтырнаҡ» клубынан оҙатыусы эттәр менән эшләү буйынса оҫталыҡ дәресе, интерактив өлөштән һуң пленар сессия башланды. Уның барышында руханиҙар, бөтә Рәсәй һуҡырҙар йәмғиәте хеҙмәткәрҙәре, Мәскәү, Ростов-на-Дону, Санкт-Петербург, Түбәнге Новгород, Силәбе һәм башҡа ҡалаларҙан тифлокомментаторҙар һәм социаль проекттар етәкселәре уникаль тәжрибә менән уртаҡлашты. Ҡатнашыусылар конкрет кейстарҙы тикшерҙе: ғибәҙәтханаларҙа һуҡырҙарҙы оҙатыуҙы ойоштороу, ғибәҙәт ҡылыуҙарҙа тифлокомментарийлау практикаһы, тактиль моделдәр һәм карталар төҙөү, шулай уҡ инвалидтар өсөн хаж ҡылыу үҙенсәлектәре.
Сиркәү, коммерцияға ҡарамаған ойошмалар һәм дәүләт структуралары араһында конструктив диалог төҙөүгә айырыуса иғтибар бүленде. Конференция йомғаҡтары буйынса резолюция ҡабул ителде, унда «Һуҡыр кеше ғибәҙәтханала» программаһын үҫтереү һәм бөтә ил буйынса уңышлы практикаларҙы тиражлау буйынса аныҡ тәҡдимдәр бирелде. Сара бөтә мәхәллә кешеләре өсөн ғибәҙәтханаларҙың асыҡ булыуына табан мөһим аҙым яһаны.

11 октябрҙә Башҡортостан Республикаһы Дәүләт суверенитеты тураһында Декларация ҡабул ителеү көнөн — Башҡортостан Республикаһы көнөн билдәләй.
Байрам алдынан М. Х. Төхвәтшин исемендәге Башҡортостан республикаһының һуҡырҙар өсөн махсус китапханаһында «Сәскә ат, тыуған яғым — Башҡортостан!» исемле ҙур тантаналы концерт үтте. Сарала китапхананың әүҙем уҡыусылары һәм профессиональ артистар ҡатнашты.
Сара Башҡортостан Республикаһының гимны менән асылды. Артабан тамашасылар алдында һәләтле вокалсылар — Азат Закиров, Зарема Сөләйманова, Ильдус Богданов, шулай уҡ китапхананың уҡыусылары Рима Хөсәйенова һәм Олег Бугров сығыш яһаны. Улар башҡорт һәм рус телдәрендә билдәле йырҙар башҡарҙы, тыуған ерҙең матурлығын, халыҡтар дуҫлығын һәм Башҡортостандың батыр улдарын данлаған шиғырҙар уҡыны.
Байрамдың махсус ҡунағы булып Башҡортостан Республикаһының атҡаҙанған артисы Урал Мортазин сығыш яһаны. Ул — Ф. Ғәскәров исемендәге ГААНТ ветераны, Наполеон һуғыштары һәм Бөйөк Ватан һуғышы осорондағы башҡорт атлыларын тергеҙеүсе реконструктор, шулай уҡ традицион уҡ атырға өйрәтеүсе тренер.

2025 йылда Мәкәрим Хөсәйен улы Төхвәтшин исемендәге Башҡортостан республикаһының һуҡырҙар өсөн махсус китапханаһы үҙенең 90 йыллыҡ юбилейын ғорурлыҡ менән билдәләй.
Төбәк-ара фәнни-ғәмәли конференцияның икенсе көнөндә сара ҡатнашыусылары һәм ҡунаҡтар өсөн Мәкәрим Хөсәйен улы Төхвәтшиндың мемориаль мөйөшө презентацияһы үтте.
Мәкәрим Хөсәйен улы ғүмер буйы китапхананың әүҙем уҡыусыһы булды, төрлө әҙәбиәт менән ҡыҙыҡһынды, үҙенең офоҡтарын киңәйтте һәм һуҡырҙар өсөн башҡорт телен үҫтереү һәм таратыу юлдарын эҙләне. Уның тикшеренеүҙәре һөҙөмтәһендә Брайль системаһы буйынса башҡорт алфавиты төҙөлдө — был Республикабыҙҙа тел сәйәсәтен тормошҡа ашырыуҙа мөһим аҙым булды.
Бөгөн был эш башҡорт телен һуҡырҙар һәм насар күреүселәр өсөн һаҡлау, өйрәнеү һәм үҫтереү мөмкинлеген бирә, мәғлүмәти асыҡлыҡ һәм тигеҙ мөмкинлектәр тыуҙыра.
Китапханалағы мемориаль мөйөштә Мәкәрим Төхвәтшиндың шәхси әйберҙәре урын алған, улар ярҙамында уның ғилми һәм мәҙәни мираҫын, тормош юлын тәрәнерәк аңларға мөмкин.
«Мемориаль мөйөш булдырыу — был бөйөк шәхескә хәтер данын ғына түгел, ә уның идеялары һәм ҡаҙаныштары күҙҙәре насар күреүсе кешеләргә йәмғиәттә үҙҙәрен ышаныслыраҡ һәм иреклерәк тойорға ярҙам итеүен күрһәтә,» — тип билдәләне сараны алып барыусы Гөлшат Хәлитова.

8 октябрҙә Өфө ҡалаһының Конгресс-холлы ултырыштар залында «Күп милләтле территорияла мәҙәни мираҫты һаҡлауҙа һуҡырҙар өсөн махсус китапханаларҙың стратегик инициативаһы» тип аталған төбәк-ара фәнни-ғәмәли конференция үтте. Сара М.Х. Төхвәтшин исемендәге Башҡортостан республикаһының һуҡырҙар өсөн махсус китапханаһының 90 йыллығына арналды.
Башҡортостан Республикаһының мәҙәниәт министры урынбаҫары Эльза Ҡарамурзина сәләмләү һүҙе менән сығыш яһаны һәм мәҙәниәт министры Әминә Шафиҡованың ҡотлау хатын уҡып ишеттерҙе. Хатта билдәләнеүенсә, 2020 йылда китапханаға күренекле мәҙәниәт һәм мәғариф эшмәкәре, Брайль системаһына яраҡлаштырылған башҡорт алфавитын төҙөгән Мәкәрим Хөсәйен улы Төхвәтшин исеме бирелгән. Бөгөн китапхана бөтә килеүселәр өсөн уңайлы һәм сикһеҙ мөхит тыуҙырып, йәлеп итеү үҙәгенә әйләнде. Китапхана коллективына әһәмиәтле хеҙмәттәре өсөн рәхмәт белдерелде һәм артабанғы үҫеш, яңы офоҡтар һәм республика мәҙәниәтен һаҡлау юлында уңыштар теләнде.
Китапхана хеҙмәткәрҙәренә Башҡортостан Республикаһы Мәҙәниәт министрлығының маҡтау грамоталары һәм рәхмәт хаттары тапшырылды, уларҙы Эльза Ҡарамырҙина тапшырҙы.
Сәләмләү һүҙе менән сығыш яһаған Башҡортостан Республикаһы ғаилә, хеҙмәт һәм халыҡты социаль яҡлау министрлығының инвалидтарҙы социаль инфраструктураға интеграциялау һәм үҫтереү идаралығы башлығы Юльвина Исмәғилова төрлө берләшмәләрҙең интеграцияһы һәм китапханаларҙың мәҙәни алмаш институттары булараҡ әһәмиәте тураһында әйтте.
Сараның хөрмәтле ҡунаҡтары араһында — Бөтә Рәсәй һуҡырҙар йәмғиәтенең Башҡортостан Республикаһы ойошмаһы рәйесе Галина Бычкова һәм Ә.З. Вәлиди исемендәге Милли китапхананың директор урынбаҫары Рәмилә Хәсәнова бар ине.
Рәсәй дәүләт һуҡырҙар китапханаһы директоры Елена Захарова конференция ҡатнашыусыларына ебәргән сәләмләү мөрәжәғәтендә Рәсәйҙең күп милләтле составы контекстында күтәрелгән теманың мөһимлеген билдәләне.
Башҡортостан Республикаһының һуҡырҙар өсөн махсус китапханаһы директоры вазифаһын башҡарыусы Ирина Күсәрбаева күп милләтле Башҡортостан төбәгендә мәҙәни ресурстарҙың аңлайышлылығын тәьмин итеүҙә инновацион ҡараштарҙы яҡтыртты.
Саха Республикаһының һуҡыр һәм насар күреүселәр өсөн махсус китапханаһы директоры Айталина Корнилова «Саха Республикаһының һуҡыр һәм насар күреүселәр өсөн баҫмалары» исемле ретроспектив милли библиографик күрһәткесен тәҡдим итте. Ул уны төҙөүҙең методикаһы һәм үҙенсәлектәре тураһында ентекле һөйләне, һәм был күрһәткес күреү һәләте сикләнгән кешеләр өсөн адаптацияланған баҫмалар тураһында мәғлүмәтте системалаштырыуға һәм һаҡлауға ярҙам итеүен билдәләне.
Д.Н. Мамин-Сибиряк исемендәге Свердловск өлкәһе һуҡыр һәм насар күреүселәр өсөн махсус китапханаһының нәшриәт һәм медиа технологиялар бүлеге мөдире Анастасия Харламцева «Халыҡ мәҙәниәте традициялары — бармаҡтар осонда» тигән докладында мәҙәни мираҫтың мөмкинлектәре сикләнгән кешеләр өсөн асыҡ булыуының әһәмиәтен билдәләне һәм аудиокитаптар һәм тактиль баҫмалар булдырыуға йүнәлтелгән проекттар тураһында һөйләне.
Айырым иғтибар күреү һәм ишетеү һәләте сикләнгән кешеләр өсөн күп форматлы баҫмалар темаһына бирелде. Бишкәк ҡалаһының Республика һуҡыр һәм яңғырау китапханаһы белгесе Алик Бакиров күп форматлы материалдарҙың әһәмиәте һәм төбәк-ара хеҙмәттәшлек тураһында һөйләне.
Татарстан Республикаһының Ш.К. Еникеев исемендәге һуҡыр һәм насар күреүселәр өсөн махсус китапханаһының ойошҡан-методик һәм библиографик эшмәкәрлек бүлеге мөдире Гөлүсә Закирова махсус китапхананы социаль туризмды үҫтереү майҙансығы булараҡ файҙаланыу тәжрибәһе менән уртаҡлашты. Ул күреү һәләте сикләнгән кешеләр өсөн туризмдың мөмкинлеген киңәйтеүгә һәм уларҙы йәмғиәткә интеграциялауҙа китапхананың роленә арналған практик программалар тураһында һөйләне.
Дискуссияларҙа Рәсәйҙең төрлө төбәктәренән — Екатеринбург, Кострома, Кемерово, Курск, Рязань, Салауат, Тамбов, Өфө, Якутск ҡалаларынан, шулай уҡ яҡын сит илдәрҙән (Ҡырғыҙстан) килгән махсус һәм дөйөм ҡулланыуҙағы китапханалар белгестәре ҡатнашты. Барлығы 18 төбәктән 100-ҙән ашыу ҡатнашыусы теркәлде.
Конференция мөмкинлектәре сикләнгән кешеләр өсөн мәҙәни мираҫтың асыҡлығын тәьмин итеү йәһәтенән тәжрибә уртаҡлашыу һәм хеҙмәттәшлекте үҫтереү майҙансығына әйләнде.
Сара Рәсәй Федерацияһы Мәҙәниәт министрлығы һәм Башҡортостан Республикаһы Мәҙәниәт министрлығы саралары сиктәрендә ойошторолдо. Ойоштороусылар — Рәсәй дәүләт һуҡырҙар китапханаһы һәм М.Х. Төхвәтшин исемендәге Башҡортостан республикаһы һуҡырҙар өсөн махсус китапханаһы. Был сара Башҡортостан Башлығы Р. Хәбиров Указы менән раҫланған юбилей саралары планына индерелде.

3 октябрь М.Х. Төхвәтшин исемендәге Башҡортостан республикаһы һуҡырҙар өсөн махсус китапханаһында «Есенин — көҙ тауышы» тип аталған әҙәби осрашыу үтте. Сара бөйөк рус шағиры Сергей Александр улы Есениндың тыуыуына 130 йыл тулыуға арналды.
Уның шиғырҙары урман еҫе, яңы сабылған арыш еле һәм иртәнге ысыҡ ялтырауы менән тулы — улар ябай мәлдәрҙә лә матурлыҡты күрергә өйрәтә. Осрашыуҙа ҡатнашыусылар Есениндың тормошо һәм ижады менән танышты, биографияһының сағыу биттәрен иҫкә төшөрҙө һәм шағирҙың йән хисен, көҙгө тәбиғәт мөхитен сағылдырған шиғырҙарын йылы тойғо менән тыңланы.
Сергей Есенин — нескә лирик, тәбиғәт күренештәрен оҫта һүрәтләүсе, крәҫтиән йырсыһы һәм халыҡ йәнен яҡшы аңлаусы. Уның поэзияһы күптәргә яҡын һәм аңлайышлы, ә күп шиғырҙары төрлө стилдәге йырҙар һәм романстар нигеҙенә әйләнгән. Есенин ижадына ҡыҙыҡһыныу күп йылдар үтһә лә һүнмәй, был уның мәңгелек актуаллеген һәм рус мәҙәниәтенә булған тәьҫирен дәлилләй.

Башҡорт дәүләт ҡурсаҡ театрында һаулыҡ мөмкинлектәре сикләнгән балалар өсөн махсус китапхана тарафынан ойошторолған онотолмаҫлыҡ экскурсия уҙҙы. Был ваҡиға китапхананың 90 йыллығына арналған юбилей саралары сиктәрендә үтә.
Балалар фойенан башлап театр донъяһына сумдырылыу мөмкинлегенә эйә булды. Унда уларға Өфөлә ҡурсаҡ театрының барлыҡҡа килеүе тураһында һөйләнеләр һәм мауыҡтырғыс объекттар һәм интерьерҙар менән таныштырҙылар. Экскурсовод ҡатнашыусыларҙы театр музейына алып барҙы, унда театр ҡурсаҡтарының төрлө төрҙәре тәҡдим ителде.
Балалар яратҡан әкиәт геройҙарының үҙенсәлекле образдарын булдырыу технологияһы тураһында күп ҡыҙыҡлы мәғлүмәт алды һәм спектакль өҫтөндә эшләүҙә һәр деталдең ни тиклем мөһим булыуын аңланы. Ғәжәп йылы атмосфера һәр балаға үҙенең фантазияһын асырға мөмкинлек бирҙе, үҙен ҙур ижади коллективтың бер өлөшө итеп тойорға ярҙам итте.
Бынан тыш, балаларға спектаклдәрҙең нисек үтеүе тураһында һөйләнеләр, ҡурсаҡ экспонаттары менән таныштырҙылар һәм ҡурсаҡтар менән идара итеү буйынса оҫталыҡ дәресе үткәрҙеләр.
Ҡатнашыусылар экскурсияға бик шатланды, уларҙың ыңғай тәьҫораттары һәм йылмайыуҙары уңышлы сараның иң яҡшы дәлиле булып тора. Был күңелгә үтеп инерлек һәм илһамландырғыс ваҡиға балаларҙың күңелендә мәңге сағыу хәтирә булып ҡаласаҡ.

2026 йылдың 1 ғинуарынан «Почта Банк» АЙ эшмәкәрлеген туҡтата, һәм «Пушкин картаһы» программаһы операторы функциялары ВТБ Банкына тапшырыла.
Втб-ла картаны яңынан сығарыуға ғаризаны 2025 йылдың 28 декабренә тиклем бирергә кәрәк. Быны түбәндәге ысулдарҙың береһе менән эшләргә мөмкин: мобиль ҡушымта аша мәҙәниәт дәүләт хеҙмәттәре Банк Почтаһы мобиль ҡушымта пша шәхсән, ВТБ флагман офисында йәки Банк Почтаһы.
Иғтибар итегеҙ, 2026 йылдың 1 ғинуарынан яңы карта сығарыу өсөн ғариза биреү мөмкин буласаҡ. Физик карталар 2026 йылдың 12 ғинуарынан бирле биреләсәк. Элек сығарылған «Почта Банк» АЙ картаһы 2025 йылдың 31 декабренә тиклем үҙгәрешһеҙ эшләйәсәк.
Пушкин картаһы тураһында өҫтәмә мәғлүмәт алыу өсөн "Мәҙәниәт Дәүләт Хеҙмәттәре" ҡушымтаһына йәки «Почта Банк» сайтына инегеҙ:
https://www.pochtabank.ru/service/debetcards/pushkins