ҺУҠЫРҘАР ӨСӨН БАШҠОРТОСТАН РЕСПУБЛИКА МАХСУС КИТАПХАНАҺЫ

1993 йылдың 24 декабрендә Башҡортостан Республикаһының төп законы ҡабул ителә. Конституция Башҡортостан Республикаһының дәүләт суверенитеты тураһында декларация нормаларын үҫтерә һәм республика тарихында тәүге тапҡыр кеше һәм гражданин хоҡуҡтары һәм азатлыҡтары өлкәһендә халыҡ-ара стандарттарҙы, конституцион кимәлдә хоҡуҡи дәүләт принциптарын нығыта.

Башҡортостан конституцияһы төбәк территорияһында демократик хоҡуҡи дәүләт һәм социаль йүнәлешле иҡтисад нигеҙҙәрен нығытты. Бөгөн республиканың төп законы ҡануниәтте артабан камиллаштырыуҙы, ижтимағи-сәйәси тотороҡлолоҡто, Башҡортостан халҡының хоҡуҡтарын һәм азатлығын ышаныслы яҡлауҙы, милләт-ара татыулыҡты һәм тыныслыҡты һаҡлауҙы тәьмин итә.
Конституцияла нығытылған нормалар арҡаһында республикала ирекле һайлауҙар аша дәүләт власы, урындағы үҙидара органдары формалаша.
Республикабыҙҙың төп законына 31 йыл тулды. Ни өсөн Конституция кәрәк? Уның мәғәнәһе нимәлә? Был мәсьәләләр "Сәскә ат, Башҡортостан" мәғариф сәғәте барышында Өфөнөң 28-се коррекция мәктәп-интернатының 8-9 класс уҡыусылары менән тикшерелде.
Конституция - дәүләттең фундаменталь хоҡуҡи нигеҙе. Ул төп маҡсаттарыбыҙҙың, бурыстарыбыҙҙың, ҡиммәттәребеҙҙең ниндәй булыуын асыҡ аңларға мөмкинлек бирә: беҙ кем һәм ҡайҙан киләбеҙ. Конституция бөтә закондар сығарыу базаһын булдыра, һәм республика башлығының бер генә законы ла, бер генә указы ла уға ҡаршы килә алмай. Ҡыҙыҡһыныусан балалар Башҡортостан Республикаһы Конституцияһын төҙөү тарихы буйынса һорауҙар бирҙе. Викторина үткәрелде, балалар һорауҙарға рәхәтләнеп яуап бирҙе.

17 декабрҙә «Һүҙҙәр донъяһында яҡтылыҡ: Мәкәрим Төхвәтшиндың юбилейы» кисәһе үтте.  Ул Мәкәрим Хөсәйен улы Төхвәтшиндың тыуыуына 100 йыл тулыуға арналды.
Мәкәрим Хөсәйен улы һуҡырҙар һәм насар күреүселәр өсөн 
Брайль системаһы буйынса башҡорт шрифтын булдыра. Күптәребеҙ өсөн ул белемгә табан батырлыҡ һәм ныҡышмалылыҡ символына әүерелде. Уның эше күп кенә һуҡырҙар һәм насар күреүселәр өсөн әҙәбиәткә һәм белемгә ишек асты. Ул кешеләрҙең йөрәгендә һәм республикабыҙҙың мәҙәни тормошонда юйылмаҫ эҙ ҡалдырҙы.

2020 йылдың 8 апрелендә республиканың мәҙәниәте һәм социаль өлкәһе өсөн мөһим ваҡиға була - Башҡортостан Республикаһы хөкүмәтенең 216-сы ҡарары менән һуҡырҙар өсөн Башҡортостан республика махсус китапханаһына Мәкәрим Хөсәйен улы Төхвәтшин исеме бирелә. Был аҙым ул ваҡытта махсус китапхана директоры, ә хәҙер БР Милли китапханаһы директоры Әминева Айгөл Рафаил ҡыҙының инициативаһы һөҙөмтәһе булып тора. Шуның менән йәмғиәттең иғтибары Мәкәрим Төхвәтшиндың мәғлүмәт мөхитен үҫтереүҙә һәм һаулыҡ мөмкинлектәре сикләнгән кешеләргә ярҙам итеүҙә мөһим роленә йәлеп ителә.
Мәкәрим Хөсәйен улы Төхвәтшин 1924 йылдың 30 декабрендә Башҡорт АССР-ы Туймазы районы Бишҡурай ауылында тыуған. Күп балалы ғаиләлә тәрбиәләнә. Биш йәшендә күреү һәләтен юғалта. Бөрө ҡалаһында һуҡырҙар өсөн мәктәпте алтын миҙал менән тамамлай. Башҡорт дәүләт университетын тамамлағандан һуң, 1960 йылдан 1994 йылға тиклем Куйбышев өлкә-ара эшсе йәштәр мәктәбенең һуҡырҙар һәм насар күреүселәр өсөн Өфө консультация пунктында рус теле, әҙәбиәте, тарихы уҡытыусыһы, артабан мөдир булып эшләй. Хеҙмәте өсөн 1967 йылда РСФСР-ҙың халыҡ мәғарифы отличнигы билдәһе менән бүләкләнә.
Ғүмер буйына һәм һуңғы көнөнә тиклем ул һуҡырҙар өсөн китапхананың әүҙем уҡыусыһы була, киң әҙәбиәт даирәһенән файҙалана, үҙенең донъяға ҡарашын киңәйтә, һуҡырҙар өсөн башҡорт телен үҫтереү һәм киңәйтеү мәсьәләһен хәл итеү юлдарын эҙләй.
1992 йылда махсус китапхана базаһында эксперименталь тифломәғлүмәт бүлеге булдырыла. Уны ҙур тәжрибәле программист Юрий Иван улы Босов етәкләй. Уның етәкселегендә китапхана брайль китаптарын сығарыуға тотона, иғтибар тәү сиратта башҡорт телендәге әҙәбиәткә йүнәлтелә. Был китаптарҙы баҫтырыу өсөн нигеҙ булып Мәкәрим Хөсәйен улы Төхвәтшин эшләгән Брайль системаһы буйынса уҡыу һәм яҙыу буйынса башҡорт алфавиты тора.
Был мөһим бурысты тормошҡа ашырыу өсөн Юрий Иван улы Босов, күреү буйынса инвалид булараҡ, башҡорт телендә рельефлы-нөктәле шрифтлы китаптарҙы эшкәртеү һәм баҫтырыу өсөн программа эшләй. Шуныһы ҡыҙыҡ, башҡорт алфавиты өҫтөндә эште Төхвәтшин 70-се йылдарҙа уҡ башлай, әммә брайль китаптарын сығарыу тураһындағы хыялын 1992 йылда ғына тормошҡа ашыра. Шуны билдәләп үтергә кәрәк, тәүге йылдарҙа Мәкәрим Хөсәйен улы, йәмәғәт башланғысында, процеста әүҙем ҡатнаша, баҫылған китаптарҙы тикшерә, төҙәтмәләр индерә һәм материалдарҙы рецензиялай.
Мәкәрим Төхвәтшин уйлап сығарған Брайль системаһы буйынса башҡорт шрифтын ҡулланыуҙың сағыу миҫалдарының береһе булып, уны Өфөнөң 28-се махсус коррекцион дөйөм белем биреү мәктәп-интернатында уҡыған һуҡыр һәм насар күргән балаларҙың белем биреү процесында даими ҡулланыуы тора. Уның ярҙамында балалар тыуған иленең донъяһын һәм тарихын өйрәнә, үҙ халҡының мәҙәниәте менән таныша һәм үҙҙәренең гражданлыҡ үҙенсәлегенең нигеҙҙәрен формалаштыра. Йыл һайын Өфөнөң 28-се коррекция мәктәп-интернаты өсөн башҡорт теле буйынса дәреслектәр нәшер ителә.
Юбилей кисәһенә саҡырылған Мәкәрим Хөсәйен улы Төхвәтшиндың ғаилә ағзалары: ике туған ағаһы, Фазуллин Адунис Мөдәнис улы, Салауат Мәкәрим улы, Рәйсә Мәкәрим ҡыҙы, ғаиләнең туғаны, Фәсхетдинов Салауат Әхмәт улы уның тураһында хәтирәләре менән уртаҡлашты.
Кисәлә башҡорт совет яҙыусыһы һәм шағиры Сәғит Агиштың хәтирәләре яңғыраны. Был һүҙҙәр уның тормош юлын һәм кешеләрҙең тормошона йоғонтоһон сағылдыра. Сәғит Агиштың хәтирәләре һуҡырҙар өсөн китапхананың тифлобаҫма бүлегендә, ҡабарынҡы-нөктәле Брайль шрифты менән башҡорт һәм рус телдәрендә баҫылған.
Фәниә Нәбиуллинаның хәтирәләре яңғыраны. Фәниә Мәзит ҡыҙы - тыуған яҡты өйрәнеүсе, үҙешмәкәр шағирә, Башҡортостан Республикаһының атҡаҙанған мәҙәниәт хеҙмәткәре, «Күңел күҙе» халыҡ инклюзив театрының төп актрисаһы, Бөтә Рәсәй халыҡ ижады үҙәгенең Башҡортостан республика ойошмаһы ағзаһы һәм йәмәғәт эшмәкәре.
Хәҙерге китапханалар, традицион мәғлүмәт һәм мәғрифәтселек функцияларынан тыш, тағы ла бер мөһим бурысты үтәй – мәҙәни хәтерҙе һаҡлау. Хәҙерге ваҡытта китапхана – халыҡ тарафынан ҡәҙерләнгән абруйлы мәҙәни учреждение. Мәкәрим Төхвәтшин кеүек күренекле шәхескә исем биреү йәмғиәттең иғтибарын Брайль әҙәбиәтенә, уҡыуға һәм башҡорт системаһына йәлеп итеү өсөн яңы мөмкинлектәр аса. Уның исеме мәңгегә Башҡортостан Республикаһының мәғариф символы булып ҡаласаҡ, ә мираҫ киләсәк быуындар өсөн илһам сығанағы булып хеҙмәт итәсәк, йәмғиәттең мәҙәни тормошонда үткән һәм хәҙерге араһындағы бәйләнеште нығытасаҡ.

2024 йылдың 17 декабрендә һуҡырҙар өсөн Башҡортостан республика махсус китапханаһында М.Х. Төхвәтшиндың тыуыуына 100 йыл тулыуға арналған «Этномәҙәни һәм тел төрлөлөгөн һаҡлау ҡоралы булараҡ милли ҡабарынҡы-нөктәле шрифтар» төбәк-ара ғилми-ғәмәли семинары үтте.
Ҡатнашыусыларға сәләмләү һүҙе менән һуҡырҙар өсөн Рәсәй дәүләт китапханаһы директоры Елена Захарова мөрәжәғәт итте. Ул илдең бөтә төбәктәре өсөн барған ваҡиғаның мөһимлеген һәм ҡиммәтен билдәләне һәм емешле эш теләне.

Ирина Күсәрбаева, һуҡырҙар өсөн Башҡортостан республика махсус китапханаһы директоры вазифаһын башҡарыусы, семинарҙа ҡатнашыусыларҙың барыһына ла Башҡортостан республикаһынан, шулай уҡ Рәсәйҙең башҡа төбәктәренән рәхмәт белдерҙе.
Нәзилә Дәүләтханова, махсус китапхананың фондтарҙы каталоглау һәм үҫтереү бүлеге мөдире, үҙенең докладында, семинарҙа ҡатнашыусыларҙы Мәкәрим Хөсәйен улы Төхвәтшиндың тормошо һәм новаторлығы менән таныштырҙы.
РТ дәүләт китапханаһының ойоштороу-методик һәм библиографик эшмәкәрлек бүлеге мөдире, Татарстан Республикаһының атҡаҙанған мәҙәниәт хеҙмәткәре Гелюся Закирова үҙенең хәбәрендә эш тәжрибәһе менән уртаҡлашты һәм Татарстандың махсус китапханаһына бирелгән Брайль татар алфавитын булдырыусы Ш.К. Еникеевтың исемен мәңгеләштереү тураһында һөйләне.
Евдокия Герасимова, И. Н. Егоров-Горный ис. Яҡут республика махсус китапханаһының медиа һәм тифлотехнологиялар бүлеге мөдире, Саха (Яҡут) Республикаһының мәҙәниәт отличнигы онлайн режимда үҙенең докладында ҡатнашыусыларҙы Саха республика һуҡырҙар өсөн махсус китапханаһының нәшриәт эшмәкәрлеге менән таныштырҙы.
Һуҡырҙар өсөн Липецк өлкәһе махсус китапханаһының хеҙмәтләндереү бүлеге мөдире Марина Талыкова онлайн режимда тыуған яҡты өйрәнеү йүнәлешендәге мәғлүмәт-китапхана киңлеген булдырыу тәжрибәһе менән уртаҡлашты.
Башҡортостан Республика милли әҙәбиәт музейы ғилми хеҙмәткәре, Башҡортостан Республикаһы һәм РФ Яҙыусылар союзы ағзаһы Хаят Сабитова үҙенең сығышында Брайль буйынса башҡорт милли әҙәбиәтенең әһәмиәте хаҡында һөйләне.
Шулай уҡ семинар барышында докладтар менән түбәндәгеләр сығыш яһаны:
Татьяна Кондогина, БР Мишкә районы муниципаль районының үҙәкләштерелгән китапхана системаһы директоры; Наталья Прокофьева, М.Ғ. Рәхимғолов исемендәге 17-се балалар китапханаһы мөдире; Ләйсән Ғарипова, БР Октябрьский ҡалаһы ҡала округының «Үҙәкләштерелгән китапхана системаһы» директоры; Любовь Кузьмина, Нина Николай ҡыҙы Зимина исемендәге Белорет районы үҙәкләштерелгән китапхана системаһы директоры; Айгөл Үмәрғәлина, М. Буранғолов исемендәге 1-се ҡала китапхана-филиалы мөдире. 
Семинар аҙағында Ирина Күсәрбаева, һуҡырҙар өсөн Башҡортостан республика махсус китапханаһы директоры вазифаһын башҡарыусы, семинар эшенә йомғаҡ яһаны һәм ҡатнашыусыларҙы М. Х. Төхвәтшиндың тыуыуына 100 йыл тулыуға арналған мемориаль экспозиция менән танышырға саҡырҙы.

2024 йылдың 17 декабрендә 11:00 сәғәттә махсус китапханала, М. Х. Төхвәтшиндың тыуыуына 100 йыл тулыуға арналған, "Этномәҙәни һәм тел төрлөлөгөн һаҡлау ҡоралы булараҡ милли ҡабарынҡы-нөктәле шрифттар" төбәк-ара ғилми-ғәмәли семинары  үткәрелә. Семинарҙың маҡсаты - Башҡортостан республикаһында ла, унан ситтә лә күреү һәләте сикләнгән кешеләр өсөн башҡорт телен һаҡлауға һәм үҫтереүгә булышлыҡ итеү, китапханаларҙа мәҙәни мираҫты популярлаштырыу, күреү һәләте сикләнгән кешеләрҙе хеҙмәтләндереүҙә этник-ара китапхана-мәғлүмәт киңлеген булдырыу.

Белгестәр иғтибарына мәҙәни мираҫты һаҡлау һәм популярлаштырыу буйынса һөҙөмтәле тәжрибәләрҙе өйрәнеү; китапханаларҙың этномәҙәни берләшмәләр менән үҙ-ара эш итеүе, милли телдәрҙәге әҙәбиәт фондтарын һаҡлау ысулдарын ҡарау, китапхана эшен һәм махсус китапханаларҙы үҫтереүгә М.Х. Төхвәтшиндың индергән өлөшөн, шулай уҡ уның башҡорт телен һәм мәҙәниәтен һаҡлауҙағы ролен тикшереү; мемориаль экспозиция менән танышыу тәҡдим ителәсәк.
Семинарҙа Рәсәй Федерацияһының һуҡырҙар өсөн төбәк китапханалары, Башҡортостан Республика Милли китапханаһы, Башҡортостан Республикаһының муниципаль китапханалары етәкселәре һәм белгестәре, музейҙар вәкилдәре ҡатнашасаҡ.
Бәйләнеш мәғлүмәттәре:
450077, Башҡортостан Республикаһы Өфө ҡалаһы Киров урамы, 47-се йорт. Транспорт туҡталышы Витамин заводы.
Сайт: www.brsbs.ru
E-mail: zam@brsbs.ru
телефон: 8 (347) 273-29-54-инновацион-методик бүлек

Йыл һайын 3 декабрҙә Рәсәйҙә халыҡ-ара инвалидтар көнө, йәки халыҡ-ара мөмкинлектәре сикләнгән кешеләр көнө билдәләнә. 1992 йылдың 3 декабрендә Бмо-ның Генераль Ассамблеяһы үҙенең резолюцияһы менән халыҡ-ара инвалидтар көнөн билдәләй. Бөтә кешелекте 3 декабрҙә уға арналған төрлө саралар үткәрергә һәм мохтаждарға ҡарата изге эштәр башҡарырға саҡыра. Мөмкинлектәре сикләнгән кешеләр йәмғиәтебеҙгә еңел генә интеграциялана һәм тулы тормош алып бара ала. Был көн алдынан, Мәскәү ҡалаһының һаулыҡ һаҡлау Департаменты тарафынан мәғлүмәт-ағартыу һәм иҫкәртеү кампанияһы сиктәрендә, саралар үткәрелә. Ул йәмәғәтселек иғтибарын сикләүҙәр менән сирләгән кешеләрҙең проблемаларына йәлеп итергә тейеш була.

Был көндө 4 декабрҙә башҡорт яҙыусыһы Тәнзилә Дәүләтбирҙина менән осрашыу ойошторолдо. Тәнзилә Сәлих ҡыҙы БАССР-ҙың Бөрйән районы Тимер ауылында тыуған. 1986 йылда, БДУ-ны тамамлағандан һуң, Республика халыҡ ижады ғилми-методик үҙәгендә, 1988-1992 йылдарҙа - «Пионер» журналында, 1994 йылдан - «Башҡортостан» дәүләт телерадиокомпанияһында, 2001 йылда - «Аҙна» нәшриәт йортонда эшләй. 2002 йылдан - редакция мөдире, 2004 йылдан - «Китап» нәшриәтенең баш мөхәррир урынбаҫары, 2005 йылдан - «Башҡортостан уҡытыуыһы»журналының баш мөхәррире.
Уның беренсе китабы "Тау һуҡмағы" 1989 йылда баҫылып сыға. «Ҡыҙ хәтер» (1992), «Мин кем?(1997), "Ҡояш йыры" (2003) халыҡ яҙмышы, ерҙәге кешенең тәғәйенләнеше, кешеләр араһындағы мөнәсәбәттәр тураһында. В.С. Высоцкий, А. С. Пушкин, М. И. Цветаева һәм башҡаларҙың шиғырҙарын башҡорт теленә тәржемә итә. Тәнзилә Сәлих ҡыҙының шиғырҙарына С.А. Низаметдинов, Ғ. С. Дәүләтбирҙин, С. Р. Сәлмәнов һәм башҡалар йырҙар яҙа. Яҙыусылар Союзы ағзаһы (1992). Дәүләтбирҙина Тәнзилә Сәлих ҡыҙы - Ш.Бабич исемендәге премия лауреаты (1998).
Яҙыусы үҙенең ижады хаҡында һөйләйәсәк, шиғырҙарын уҡыясаҡ, ижади пландары менән уртаҡлашасаҡ, уҡыусыларҙың һорауҙарына яуап бирәсәк.
Башлана: 15:00 сәғ.

Махсус китапхана абонементы "Сәғит Агиш - яҙыусы һәм педагог" китап күргәҙмәһен тәҡдим итә.
Сәғит Агиш 1904 йылдың 25 декабрендә Ырымбур өлкәһе Александровский районы Иҫәнгилде ауылында тыуған. "Хөсәниә" мәҙрәсәһендә белем ала. Аҙаҡ ошонда уҡ педагогик техникум тамамлай.
Агиштың тәүге әҫәрҙәре 1925 йылда баҫыла. Тәүге шиғырҙар йыйынтығы "Беҙҙең көлөү" 1928 йылда донъя күрә. Бөйөк Ватан һуғышы йылдарында "Атлы Илмырҙа", "Әхмәдулла" исемле патриотик әҫәрҙәр ижад итә.
Үҙ ваҡытында Сәғит Ишмөхәмәт улы махсус китапхананың әүҙем ҡулланыусыһы була.
Күргәҙмәлә китапхана фондында һаҡланған әҫәрҙәр тәҡдим ителә.

 

Сагит Агиш (1904-1973) // Антология детской литературы [Электронный ресурс] = Балалар әзәбиәте антологияһы: для сред. и ст. шк. возраста: на баш. и рус. яз. / ред. колл.: Ф. Х. Губайдуллина и др.; чит. Г. Байракаева (баш.), Г. Евдищенко (рус.); звукооператор В. Бессольцев. — Уфа: БРСБС, 2013. — 1 электрон. опт. диск (CD-ROM): Формат МР3. — С изд.: Уфа: Китап, 2012.

Агиш, С.И. Фундамент [Мультиязыковой электронный ресурс]: роман: на баш. и рус. яз. / С. Агиш; чит. А. Абизова (баш.), Э. Габдрахманова (рус.); звукооператор В. Бессольцев. — Уфа: БРСБС, 2010. — 2 электрон. опт. диска (CD-ROM): 24 ч 58 м 22 c.  — Формат МР3. — С изд.: Уфа: Баш. кн. изд-во, 1957(баш.), Уфа: Баш. кн. изд-во, 1978(рус.).

Агиш, С. Фундамент [Электронный ресурс]: роман: на баш. и рус. яз. / С. Агиш; А. Абизова (баш.), Э. Габдрахманова (рус.). — Уфа: БРСБС, 2011. — 1 фк. (88 ч 06 м 16 с) с. — (Золотая коллекция башкирских электронных книг). — Запись с ориг.: Уфа: БРСБС, 2010, 2011.

Сагит Агиш (1904-1973) // Антология детской литературы. Т. 1 [Шрифт Брайля] = Балалар әзәбиәте антологияһы / гл. ред. Ф. Х. Губайдуллина; техн. ред. по Брайлю Р. Р. Кутлумбетов; ред. по Брайлю Г. Ш. Вильданова; отв. за вып. А. Р. Аминева. — 1-е изд. по Брайлю. — Уфа: БРСБС, 2013. — 3 кн. — Перепеч.: Уфа: Китап, 2012. — (12+). — На баш. и рус. яз.

Сагит Агиш (1904-1973) // Писатели земли башкирской [Текст]: справочник / Сост.: Р. Баимов, Г. Гареева, Р. Тимергалина. — Уфа: Китап, 2006. — С.20-22: ил. 

Сагит Агиш (1904-1973) // Багуманов, А. Лауреаты премии имени Салавата Юлаева [Текст]: Статьи-зарисовки о творчестве / А. Багуманов, Ф. Фаизова.  — Уфа: Китап, 1999. — С.61-63: ил.

Сагит Агиш (1904-1973) // Антология детской литературы. Т. 1 [Текст] = Балалар әзәбиәте антологияһы: для среднего и старшего школьного возраста: на баш. и рус. яз.; ред. колл.; Ф. Х. Губайдуллина, Ф. Х. Тугузбаева, З. Ш. Карабаева и др. — Уфа: Китап, 2012. — С.72-75: ил.   

Агиш, С.И. Избранные произведения [Текст]: однотомник (на баш. яз.) / С.И. Агиш. — Уфа: Баш. кн. изд-во, 1965. — 400 с.

Агиш, С. Сочинения в 4-х томах [Текст]:  Т.1 Рассказы (на баш. яз.). — Уфа: Баш. кн. изд-во, 1979. — 448 с.

Агиш, С. Сочинения в 4-х томах [Текст]: Т.2 Повести (на баш. яз.). — Уфа: Баш. кн. изд-во, 1979. — 496 с.

Агиш, С. Сочинения в 4-х томах [Текст]: Т.3 Фундамент: роман (на баш. яз.). — Уфа: Баш. кн. изд-во, 1980. — 408 с.

Агиш, С. Сочинения в 4-х томах [Текст]: Т.4 Рассказы (на баш. яз.). — Уфа: Баш. кн. изд-во, 1979. — 448 с.

Агиш, С. Рассказы [Текст] на баш. яз. — Уфа: Китап, 2005. — 216 с.  

Агиш, С. Махмудов [Текст]: повесть и рассказы. — М.: Сов. писатель, 1966. — 214 с.